Bu hafta sizlerle, Avrupa Birliği (AB) iç pazarının en önemli unsurlarından biri olan işçilerin serbest dolaşımı konusunu paylaşacağız. AB, ekonomik entegrasyon ve sosyal bütünleşme hedefleri doğrultusunda, işçilerin Birlik üyesi ülkeler arasında serbestçe seyahat etmelerine ve çalışmalarına imkân tanıyan kapsamlı kurallar oluşturmuştur. Bu düzenlemeler hem ülkeler hem de işçiler açısından çok çeşitli haklar ve sorumluluklar doğurmaktadır.
Hukuki Dayanak ve Temel Mevzuat
TFEU m. 45 (Avrupa Birliği İşleyişi Hakkında Antlaşma)
AB içerisinde işçilerin serbest dolaşım hakkını güvence altına alır.
İşçi statüsündeki kişilerin, herhangi bir üye devlette çalışma, yerleşme ve ayrımcılığa uğramama haklarını tanımlar.
İlgili Tali Mevzuat
Regülasyon (EU) No. 492/2011: İşçilerin istihdamı, eşit muamele, sosyal avantajlar ve mesleki eğitim alanlarındaki haklarını düzenler.
Direktif 2004/38/EC: AB vatandaşları ve aile üyelerinin serbest dolaşımı, yerleşme ve
uzun süreli ikamet haklarını detaylı şekilde ele alır.
Bu mevzuat, işçilerin sadece iş bulma sürecini değil; çalışmaya başladıktan sonra sosyal güvenlik haklarından faydalanmalarını, ailesini yanına getirebilmesini ve yerel işçilere tanınan
haklardan eşit şekilde yararlanmasını da düzenler.
Serbest Dolaşım Kapsamındaki Haklar
Serbestçe İş Arama ve Çalışma
AB vatandaşı olan herhangi bir işçi, Birlik içindeki diğer ülkelere giderek iş arayabilir ve bulduğu işlerde çalışma hakkına sahiptir.
İş görüşmeleri için belirli bir süre o ülkede kalabilmesi, mevzuat gereği kolaylaştırılmıştır.
Ayrımcılık Yasağı ve Eşit Muamele
Ücret, çalışma koşulları, terfi imkânları, sosyal haklar vb. konularda o ülkenin vatandaşlarına tanınan haklardan farklı muamele görmemesi esastır.
İşçi, ülke vatandaşı olmadığı için hiçbir şekilde dışlanamaz veya daha dezavantajlı şartlara tabi tutulamaz.
Aile Bireylerinin Hakları
İşçinin eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocukları, işçinin ikamet ettiği üye devlette birlikte yaşama hakkına sahiptir.
Aile üyeleri de eğitim, sağlık hizmetleri ve sosyal haklardan aynı ölçüde yararlanır.
İstisnalar ve Sınırlamalar
Kamu Düzeni, Kamu Güvenliği ve Kamu Sağlığı
AB hukuku, üye devletlere, kritik durumlarda kamu düzeni, güvenliği ve sağlığı gerekçeleriyle serbest dolaşım hakkını sınırlama yetkisi tanır.
Örneğin, suç işleme riski yüksek olan kişilerin ülkeye girişi engellenebilir ya da belirli sağlık sebepleriyle kısıtlama uygulanabilir.
Kamu Hizmeti Meslekleri
Polis, ordu, dışişleri gibi doğrudan kamu gücü kullanımını gerektiren bazı meslekler, sadece ülke vatandaşlarına ayrılabilir.
Diğer mesleklerde ise genel olarak AB vatandaşlarına herhangi bir ayrım yapılması yasaktır.
Sosyal Güvenlik ve Hakların Korunması
Koordinasyon ve Hak Devamlılığı
Regülasyon (EC) No. 883/2004 gibi düzenlemeler, çalışanların sosyal güvenlik haklarını koruma altına alır.
Emeklilik, sağlık sigortası, işsizlik ödenekleri gibi haklar, ülke değiştirildiğinde de kaybolmaz; kazanılmış haklar, ilgili mevzuat sayesinde devredilebilir.
Ulusötesi Uyuşmazlıklar ve Çözüm
AB Komisyonu ve ulusal makamlar, işçilerin serbest dolaşımından kaynaklanan hak kayıplarını veya uyuşmazlıkları çözmek için çalışır.
Ayrıca, AB Adalet Divanı (ECJ) içtihadı, serbest dolaşım haklarının korunması açısından önemli bir yol gösterici niteliğindedir.
Önemli Adalet Divanı Kararları
Bosman Kararı (C-415/93): Profesyonel futbolcuların serbest dolaşımı ve transfer ücretleri konusunda, spor sektörü dâhil serbest dolaşım kurallarının geçerli olduğunu ortaya koymuştur.
Angonese Davası (C-281/98): İş arayanların, dil veya diğer sertifika gereklilikleri nedeniyle ayrımcılığa uğramamasına işaret eden önemli bir emsal karardır.
Bu ve benzeri davalar, üye devletlerin ve işverenlerin, AB hukukunca tanınan hakları kısıtlamaya yönelik uygulamalar yapamayacağını vurgulamaktadır.
Brexit Sonrası Durum
Birleşik Krallık’ın AB’den ayrılması, Birlik üyesi ülkelerle olan serbest dolaşım düzenlemelerini kökten etkilemiştir.
Serbest Dolaşımın Sona Ermesi: Artık Birleşik Krallık ve AB vatandaşları karşılıklı olarak serbest dolaşım hakkına sahip değildir.
Yerleşik Statü: Brexit öncesi Birleşik Krallık’ta bulunan AB vatandaşları, belirli koşullar çerçevesinde “yerleşik statü” alarak bazı haklarını korumuşlardır.
VizeveÇalışmaİzinleri: Brexit sonrasında, AB vatandaşlarının Birleşik Krallık’ta çalışabilmesi için belirli göçmenlik kuralları ve vize düzenlemeleri geçerlidir.
Güncel Gelişmeler ve Değerlendirme
AB, işçilerin serbest dolaşımını bir yandan ekonomik büyüme ve istihdam artışı açısından önemli bir araç olarak görürken, diğer yandan üye devletler arasındaki sosyo-ekonomik farkların yaratabileceği zorlukları da göz önünde bulundurmaktadır. Bazı ülkelerde göç ve işsizlik kaygıları, serbest dolaşıma yönelik tartışmalara yol açmaktadır. Yine de işçilerin serbest dolaşımı, AB’nin iç pazarını tek bir ekonomik alan haline getirme vizyonunun merkezinde yer almaktadır.
SONUÇ
İşçilerin serbest dolaşımı, AB’nin kurucu değerleri arasında bulunan ayrımcılığın ortadan kaldırılması ve tek pazar ilkesinin işlemesi açısından vazgeçilmezdir. Bu hak, işçilerin özgürce diğer üye ülkelere gidip çalışabilmesinin yanı sıra, aile birleşimi, sosyal güvenlikten yararlanma ve adil çalışma koşulları gibi alanlarda da somut güvenceler sağlar. Hukuk pratiğinde, hem işverenlerin hem de işçilerin ulusal ve AB mevzuatını doğru uygulaması, uyuşmazlık riskini azaltmak ve iş barışını korumak için hayati önem taşır.
Önümüzdeki sayılarda, AB hukukunun farklı alanlarındaki güncel konu ve davaları ele almaya devam edeceğiz. Sorularınız ve hukuki danışmanlık ihtiyaçlarınız için her zaman bizimle iletişime geçebilirsiniz.
BUYCO 